چکیده: معماری ایرانی، بازتابی از هویت، فرهنگ و باورهای عمیق مردم این سرزمین است؛ هنری که در گذر زمان، با تکیه بر اصالت خود، همواره دچار تحول و تکامل شده است. در این میان، دوره قاجار به‌عنوان یکی از ادوار مهم تاریخی، شاهد شکوفایی نوع خاصی از معماری مذهبی بود که هم در ساختار کالبدی و هم در تزئینات بصری، ویژگی‌های منحصر‌به‌فردی از خود نشان می‌دهد. مسجد نصیرالملک در شیراز و مسجد جامع یزد، دو نمونه شاخص از معماری مذهبی این دوره‌اند که با وجود تفاوت‌های اقلیمی و بومی، شباهت‌ها و تمایزهایی در شیوه طراحی و تزئین دارند. بررسی تطبیقی این دو بنا، به‌ویژه با تأکید بر نقوش به‌کاررفته در تزئینات، می‌تواند شناختی دقیق‌تر از زیبایی‌شناسی، نمادگرایی و تأثیرات فرهنگی دوره قاجار ارائه دهد. این پژوهش بر آن است تا با نگاهی تحلیلی، شباهت‌ها و تفاوت‌های موجود میان این دو اثر ارزشمند را مورد بررسی قرار داده و جایگاه نقش‌مایه‌ها در شکل‌گیری هویت بصری مساجد این دوره را روشن سازد.

کاشیکاری دوره قاجار نقوش مسجد نصیرالملک مسجد جامع یزد